Hakaret Suçu ve Ön Ödeme

Anasayfa > Makaleler > Hakaret Suçu ve Ön Ödeme

TÜRK CEZA HUKUKUNDA HAKARET SUÇU VE ÖNÖDEME

Hakaret suçu, kişilerin şeref, onur ve saygınlığını korumayı amaçlayan suç tiplerinden biridir. Türk hukukunda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 125. maddesinde düzenlenen bu suçun kapsamı, yaptırımı ve soruşturma usulü çeşitli kanuni düzenlemelerle belirlenmiştir. Özellikle 2024 ve 2025 yıllarında yapılan değişikliklerle hakaret suçunun önödeme kapsamına alınması, ceza muhakemesi bakımından önemli sonuçlar doğurmuştur. Önödeme, kanunda belirtilen suçlar bakımından belirlenen tutarın ödenmesiyle kamu davası açılmasını önleyen veya açılmış davanın düşmesini sağlayabilen bir kurumdur. Bununla birlikte, hakaret suçunun bütün biçimleri aynı kapsamda değerlendirilmemelidir. Güncel mevzuatta kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret yönünden özel bir istisna bulunmaktadır.

Hakaret suçunun kanuni düzenlemesi

TCK'nin 125. maddesinin birinci fıkrasına göre, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.

5237 s. TCK m.125 HAKARET

Madde 125- (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (...)[58] veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.

(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.

(3) Hakaret suçunun; a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı, c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

(4) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.

(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.)

Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır. Hakaret suçunun oluşması için kullanılan ifadenin somut olayda kanuni unsurları karşılaması gerekir. Her kaba, nezaketsiz veya kırıcı söz kendiliğinden hakaret suçunu oluşturmaz. İfadenin anlamı, söylendiği ortam, taraflar arasındaki ilişki ve olayın bütünü birlikte değerlendirilmelidir. TCK m. 126 uyarınca mağdurun adı açıkça belirtilmese veya isnat üstü kapalı yapılsa bile, sözün kime yöneltildiği tereddütsüz biçimde anlaşılabiliyorsa hakaret suçu oluşabilir. Mağdurun belirlenmesi Madde 126- (1) Hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, eğer niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır. TCK m. 125'te suçun çeşitli işleniş biçimleri de düzenlenmiştir. Mağdurun gıyabında hakarette en az üç kişiyle ihtilat şartı aranır. Suçun sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle işlenmesi TCK m. 125/2 kapsamındadır. Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret ise m. 125/3-a'da düzenlenmiştir. Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza, m. 125/4 uyarınca artırılır. Hakaret suçunda ifade özgürlüğü de dikkate alınmalıdır. Anayasa'nın 26. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesi kapsamında korunan eleştiri hakkı, özellikle kamusal tartışmalarda önem taşır. Bununla birlikte ifade özgürlüğü, her türlü kişilik hakkı ihlalini hukuka uygun hâle getirmez.

Hakaret suçunun önödeme kapsamına alınması

Önödeme, 5237 sayılı TCK'nin 75. maddesinde düzenlenmiştir. Bu kurum, kanunda belirtilen tutarın ödenmesi hâlinde kamu davası açılmasını önleyebilir veya açılmış davanın düşmesini sağlayabilir. 5237 S. TCK M.75 ÖN ÖDEME Önödeme Madde 75- (1) Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili;[26] a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını, b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı,[27] c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise, hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlî para cezasının aşağı sınırını, Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. (Ek cümleler:17/10/2019-7188/16 md.) Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla bu miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir. Taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/12 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasının düşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi bir suçu işleyen faile bu fıkra uyarınca teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında artırılır. (2) Özel kanun hükümleri gereğince işin doğrudan mahkemeye intikal etmesi halinde de fail, hakim tarafından yapılacak bildirim üzerine birinci fıkra hükümlerine göre saptanacak miktardaki parayı yargılama giderleriyle birlikte ödediğinde kamu davası düşer. (3) Cumhuriyet savcılığınca madde kapsamına giren suç nedeniyle önödeme işlemi yapılmadan dava açılması veya dava konusu fiilin niteliğinin değişmesi suretiyle madde kapsamına giren bir suça dönüşmesi halinde de yukarıdaki fıkra uygulanır. (4) Suçla ilgili kanun maddesinde yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası veya adlî para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hallerde ödenmesi gereken miktar, yukarıdaki fıkralara göre adlî para cezası esas alınarak belirlenir.[28] (5) Bu madde gereğince kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez. (6) (Ek: 24/11/2016-6763/12 md.) Bu madde hükümleri; a) Bu Kanunda yer alan;[29] 1. Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi (98 inci maddenin birinci fıkrası), 2. (Ek:7/11/2024-7531/15 md.) (Değişik:24/12/2025-7571/16 md.) Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125), 3. Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması (madde 171), 4. Çevrenin taksirle kirletilmesi (182 nci maddenin birinci fıkrası), 5. Özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma (264 üncü maddenin birinci fıkrası), 6. Suçu bildirmeme (278 inci maddenin birinci ve ikinci fıkraları), suçları, b) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 108 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan suç, c) (Ek:17/10/2019-7188/16 md.) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 74 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan suç, d) (Ek:17/10/2019-7188/16 md.) 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun 32 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan suç, bakımından da uygulanır. Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz. (7) (Ek: 24/11/2016-6763/12 md.) Ödemede bulunulması üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. Hakaret suçunun önödeme kapsamına alınması önemli iki kanun değişikliğiyle gerçekleşmiştir; 1. 7531 sayılı Kanun: 14 Kasım 2024 tarihli ve 32722 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7531 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle TCK m. 75/6'ya ekleme yapılmıştır. İlk düzenlemede TCK m. 125/2, m. 125/3-b ve c ile m. 125/4 kapsamındaki hakaret suçları önödemeye tabi tutulmuştur. Temel hakaret suçu bu aşamada kapsam dışında kalmıştır. 2. 7571 sayılı Kanun: 25 Aralık 2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle kapsam genişletilmiştir. Güncel TCK m. 75/6-a/2 hükmü şöyledir: “Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125)” Böylece TCK m. 125'teki temel hakaret suçu da önödeme kapsamına alınmıştır. Ancak kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret, TCK m. 125/3-a kapsamında olduğundan bu özel önödeme düzenlemesinin dışındadır. Önödemenin uygulanması ve yüksek mahkeme kararları TCK m. 75 uyarınca önödeme tutarı kanuni esaslara göre hesaplanır ve şüpheliye bildirilir. Ödeme süresi kural olarak tebliğden itibaren on gündür. Kanuni koşulların yerine getirilmesi hâlinde soruşturmada kamu davası açılmaz; kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesi gündeme gelir. Önödeme, mağdurun şartları varsa maddi veya manevi tazminat talep etme hakkını ortadan kaldırmaz. Anayasa Mahkemesinin 27.03.2025 tarihli, E. 2024/197, K. 2025/86 sayılı kararı, hakaret suçunun önödeme kapsamına alınmasına ilişkin geçiş hükmü bakımından önemlidir. Mahkeme, önceki düzenlemede basit hakaretin kapsam dışında bırakılmasını eşitlik ilkesi yönünden incelemiş ve ilgili kuralı iptal etmiştir. İlgili Anayasa Mahkemesi Kararı özetle; “Önödeme hükümlerinin uygulandığı durumlarda fail klasik ceza yargılamasındaki usule ilişkin birtakım güvencelerden feragat etmektedir. Diğer yandan önödeme kurumuyla failin muhtemel bir ceza mahkûmiyetinin sonucu olarak toplumda suçlu olarak bilinmesinin ve cezanın infaz edilmesinin olumsuz etkilerinin önüne geçilmektedir. Yine kuralın gerekçesinde de belirtildiği üzere kuralla devletin infaz külfetinden ve mahkemelerin iş yoğunluğundan kurtarılması ile geleneksel anlamda cezayla amaçlanan genel ve özel önlemenin alternatif bir yolla sağlanmasına imkân tanınması amaçlanmaktadır. Bu itibarla kanun koyucunun söz konusu olumsuzluğun ortadan kaldırılması için uygulayacağı yöntemi belirlemede takdir yetkisinin bulunduğu da gözetildiğinde anılan suçun önödeme kapsamına alınmasının da bu amaca hizmet ettiği açıktır. Bununla birlikte önödeme kurumunun uygulanması açısından Kanun’un 125. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarındaki suç teşkil eden fiiller arasında nitelik, içerik ve yoğunluk ile suçla korunan hukuki değer, fiilin toplum üzerindeki etkileri ve fiiller için öngörülen ceza miktarları yönünden herhangi bir farklılık bulunmadığı hâlde suçun nitelikli hâlleri ile belli şekillerde işlenmesi durumunda önödeme kurumu uygulanırken suçun basit hâlinin önödeme kapsamına alınmaması suretiyle oluşturulan farklı muamelenin nesnel ve makul bir temeli tespit edilememiştir. Sonuç olarak mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle hakaret suçunu işleyen fail ile doğrudan huzurda ya da gıyapta hakaret suçunu işleyen fail arasında önödeme hükümlerinin uygulanması bakımından nesnel ve makul bir temele dayanmaksızın farklılık oluşturan kuralın kanun önünde eşitlik ilkesiyle bağdaştığı söylenemez.” şeklindedir Netice olarak yukarıda bahsedilen mevzuat değişikliklerinden sonra, hakaret suçu “kamu görevlisine görevinden dolayı” işlenmesi hali hariç olmak üzere ön ödeme kapsamına alınmıştır. TCK m. 75 kapsamında diğer suçlar TCK m. 75/6'da hakaret dışında da özel olarak önödemeye tabi tutulan suçlar bulunmaktadır. Bunlar arasında TCK m. 98/1'de düzenlenen yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, TCK m. 171'deki genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması, TCK m. 182/1'deki çevrenin taksirle kirletilmesi, TCK m. 264/1'deki özel işaret ve kıyafetlerin usulsüz kullanılması ile TCK m. 278/1-2'deki suçu bildirmeme suçları yer alır. Ayrıca 6831 sayılı Orman Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nda belirtilen bazı suçlar da bu kapsamdadır. Sonuç Olarak; Hakaret suçu TCK m. 125'te düzenlenmiş olup, önödeme rejimi TCK m. 75'e dayanmaktadır. 14 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanun ile başlayan kapsam, 25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ile genişletilmiştir. Güncel düzenlemede kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret istisna olmak üzere TCK m. 125'teki hakaret suçları önödemeye tabidir. MUSTAFA ÖZDEMİR HUKUK BÜROSU Av. Batuhan SONER

Mustafa Özdemir Hukuk Bürosu
Mustafa Özdemir Uyuşmazlık ve Çözüm Bürosu
Mustafa Özdemir Hukuk Bürosu

BLOG VE MAKALELER